اگر بخواهیم کوتاه و مستقیم پاسخ دهیم، لایه بندی سقف روف گاردن باید به گونه ای باشد که هم از سازه در برابر نفوذ آب محافظت کند و هم امکان زهکشی، عایق کاری و رشد پوشش گیاهی را فراهم سازد. ترتیب معمول لایه ها از پایین به بالا شامل سقف سازه ای، شیب بندی، عایق رطوبتی، لایه محافظ، عایق حرارتی در صورت نیاز، لایه زهکش، فیلتر، بستر کاشت و پوشش نهایی است. ضخامت هر لایه عدد ثابتی ندارد و با توجه به نوع روف گاردن، سیستم آب بندی، نوع گیاهان، بار واردشده به سقف و شرایط اقلیمی تعیین می شود.
در یک روف گاردن کوچک که معمولاً فضای محدودی دارد، می توان با انتخاب گیاهان کم وزن و سیستم های سبک، ضخامت و وزن لایه های فوقانی را کنترل کرد. با این حال، کوچک بودن بام به معنی حذف لایه های ضروری نیست؛ به ویژه عایق رطوبتی و سیستم زهکشی باید به شکل اصولی اجرا شوند. پیش از انتخاب ضخامت لایه ها نیز ظرفیت باربری سازه باید توسط متخصص بررسی شود.
لایه بندی سقف روف گاردن چگونه انجام می شود؟
روف گاردن کوچک برخلاف یک بام معمولی، تنها شامل خاک و گیاه نیست. چندین لایه عملکردی روی سقف قرار می گیرند که هر کدام وظیفه مشخصی دارند. اگر ترتیب یا اجرای یکی از این لایه ها اشتباه باشد، ممکن است مشکلاتی مانند نفوذ رطوبت، جمع شدن آب، آسیب به عایق یا افزایش بار مرده ایجاد شود.
در فرآیند اجرای روف گاردن ابتدا وضعیت سقف و سازه بررسی می شود. سپس شیب بندی، آب بندی و سایر لایه های مورد نیاز متناسب با طرح نهایی اجرا می شوند. نوع پوشش گیاهی و کاربری فضا نیز در تعیین سیستم نهایی تاثیر مستقیم دارد.
ترتیب کلی لایه های روف گاردن
به صورت معمول می توان ساختار سقف را از پایین به بالا به شکل زیر در نظر گرفت:
- سقف سازه ای
- لایه شیب بندی
- عایق رطوبتی و آب بندی
- لایه محافظ عایق
- عایق حرارتی در صورت نیاز
- لایه زهکش
- لایه فیلتر
- بستر کاشت
- پوشش گیاهی یا سطح نهایی
البته این ترتیب در تمام پروژه های اجرای روف گاردن کاملاً یکسان نیست و بسته به نوع سیستم بام سبز، ممکن است برخی لایه ها جابه جا شوند یا لایه های دیگری به آن اضافه شوند.
۱. سقف سازه ای
پایین ترین بخش سیستم، همان سقف ساختمان است که تمام وزن لایه های بالایی را تحمل می کند. بتن مسلح یکی از بسترهای رایج برای ایجاد بام سبز است، اما نوع سازه به ساختمان و طراحی آن بستگی دارد.
پیش از هر اقدامی باید ظرفیت باربری سقف بررسی شود. وزن خاک، آب ذخیره شده، گیاهان، کف سازی، مبلمان و حتی وزن افراد در زمان استفاده از فضا باید در محاسبات لحاظ شود.
۲. لایه شیب بندی
شیب بندی برای هدایت آب به سمت کفشورها و مسیرهای خروج آب انجام می شود. وجود شیب مناسب باعث می شود آب روی سطح سقف باقی نماند و احتمال ایجاد رطوبت و آسیب به لایه های زیرین کاهش پیدا کند.
ضخامت این لایه ثابت نیست؛ زیرا به وضعیت اولیه سقف، فاصله تا کفشورها و مقدار شیب مورد نیاز بستگی دارد. بنابراین نمی توان برای تمام پروژه ها یک ضخامت یکسان تعیین کرد.
۳. عایق رطوبتی و آب بندی
یکی از مهم ترین قسمت های سقف روف گاردن، عایق رطوبتی است. این لایه باید از نفوذ آب به سازه جلوگیری کند؛ زیرا در روف گاردن تماس مداوم با رطوبت بیشتر از یک بام معمولی است.
عایق باید در تمام قسمت های حساس مانند اطراف کفشورها، گوشه ها، محل اتصال دیوار و کف و نقاط عبور تاسیسات با دقت اجرا شود. کیفیت اجرای آب بندی در این قسمت، گاهی از ضخامت خود عایق مهم تر است.
۴. لایه محافظ
لایه محافظ برای جلوگیری از آسیب دیدن عایق در اثر تماس با لایه های بالایی، عملیات اجرایی یا فشارهای مکانیکی استفاده می شود. انتخاب نوع این لایه به سیستم مورد استفاده و شرایط پروژه بستگی دارد.
در صورتی که عایق رطوبتی بدون محافظ مناسب در معرض آسیب قرار بگیرد، حتی یک سوراخ یا پارگی کوچک می تواند در آینده باعث ایجاد نشتی شود.
۵. عایق حرارتی
در برخی پروژه ها برای کاهش انتقال حرارت میان فضای داخلی ساختمان و بام از عایق حرارتی استفاده می شود. نوع و ضخامت عایق حرارتی بر اساس شرایط آب و هوایی، سیستم ساختمان و الزامات فنی تعیین می شود.
بنابراین عایق حرارتی را نیز نمی توان با یک ضخامت ثابت برای تمام روف گاردن ها پیشنهاد کرد.
۶. لایه زهکش
زهکشی یکی از بخش های حیاتی سیستم روف گاردن است. وظیفه این لایه، انتقال آب اضافی به سمت مسیرهای خروجی و جلوگیری از ماندگاری بیش از حد آب در بستر کاشت است.
لایه زهکش می تواند از مصالح و محصولات مختلفی تشکیل شود. در انتخاب آن باید ظرفیت انتقال آب، مقاومت فشاری و سازگاری با سایر لایه ها مورد توجه قرار گیرد.
۷. لایه فیلتر
لایه فیلتر معمولاً بین بستر کاشت و سیستم زهکشی قرار می گیرد. هدف آن جلوگیری از ورود ذرات ریز خاک به مسیرهای زهکشی است.
اگر خاک به مرور زمان وارد لایه زهکش شود، امکان کاهش ظرفیت عبور آب وجود دارد. به همین دلیل، انتخاب و اجرای صحیح لایه فیلتر اهمیت زیادی دارد.
۸. بستر کاشت
بستر کاشت همان بخشی است که گیاه در آن رشد می کند. ضخامت آن باید بر اساس نوع گیاه انتخاب شود.
برای گیاهان پوششی و کم ریشه، بستر کم عمق تری نسبت به درختچه ها و درختان مورد نیاز است. بنابراین هرچه پوشش گیاهی ریشه عمیق تر و بزرگ تری داشته باشد، نیاز به بستر کاشت عمیق تر و در نتیجه وزن بیشتری خواهد داشت.
ضخامت تقریبی لایه های روف گاردن چقدر است؟
هیچ ضخامت واحدی برای تمام پروژه ها در ارم تهران وجود ندارد، اما برای درک بهتر ساختار می توان یک بازه تقریبی و کاربردی در نظر گرفت:
|
لایه |
ضخامت تقریبی |
عملکرد اصلی |
|
سقف سازه ای |
وابسته به سازه |
تحمل بار کل سیستم |
|
شیب بندی |
متغیر |
هدایت آب به کفشورها |
|
عایق رطوبتی |
وابسته به سیستم |
جلوگیری از نفوذ آب |
|
لایه محافظ |
متغیر |
محافظت از عایق |
|
عایق حرارتی |
متغیر |
کاهش انتقال حرارت |
|
لایه زهکش |
حدود چند سانتی متر |
انتقال آب اضافی |
|
لایه فیلتر |
نازک |
جلوگیری از ورود ذرات خاک |
|
بستر کاشت |
حدود ۱۰ تا ۶۰ سانتی متر یا بیشتر |
رشد گیاهان |
|
پوشش گیاهی |
متغیر |
ایجاد فضای سبز |
اعداد جدول صرفاً بازه های عمومی برای درک ساختار هستند و جایگزین طراحی فنی پروژه نمی شوند. به ویژه ضخامت بستر کاشت باید بر اساس نوع گیاه، سیستم روف گاردن و ظرفیت باربری سقف تعیین شود. شرکت ارم تهران نیز در طراحی و اجرای روف گاردن، این عوامل را متناسب با شرایط هر پروژه در نظر می گیرد.
تفاوت ضخامت روف گاردن سبک و گسترده با روف گاردن عمیق
یکی از عوامل مهم در تعیین ضخامت، نوع بام سبز است. روف گاردن های سبک معمولاً از پوشش های گیاهی کم ارتفاع و بستر کاشت کم عمق استفاده می کنند. در مقابل، اگر قرار باشد درختچه، درخت، فضای نشیمن یا عناصر سنگین در بام قرار بگیرد، عمق بستر و وزن کل سیستم افزایش پیدا می کند.
|
نوع سیستم |
بستر کاشت |
وزن و بار وارد بر سقف |
کاربرد معمول |
|
سبک و کم عمق |
کم |
کمتر |
پوشش گیاهی و گیاهان کم ریشه |
|
نیمه عمیق |
متوسط |
متوسط |
تنوع بیشتر گیاهی |
|
عمیق |
زیاد |
بیشتر |
درختچه، درخت و فضای سبز گسترده |
این دسته بندی کلی است و طراحی واقعی باید بر اساس مشخصات فنی پروژه انجام شود.
چه عواملی ضخامت سقف روف گاردن را تعیین می کنند؟
ضخامت نهایی فقط به انتخاب گیاهان بستگی ندارد و عوامل مختلفی در آن دخالت دارند:
ظرفیت باربری سازه
مهم ترین موضوع، میزان باری است که سقف می تواند تحمل کند. بار خشک خاک با بار اشباع شده از آب متفاوت است و در محاسبات باید شرایط واقعی در نظر گرفته شود.
نوع پوشش گیاهی
گیاهان کم ریشه به بستر کم عمق تری نیاز دارند، در حالی که درختان و گیاهان ریشه دار به عمق و فضای بیشتری احتیاج دارند.
سیستم زهکشی
نوع سیستم زهکشی روی ارتفاع و ساختار لایه های فوقانی تاثیر دارد. همچنین باید برای تخلیه آب اضافی ظرفیت مناسبی داشته باشد.
شرایط آب و هوایی
میزان بارندگی، شدت تابش خورشید، دما و شرایط باد منطقه می توانند در انتخاب مصالح و ضخامت لایه ها موثر باشند.
نوع کاربری بام
اگر بام فقط برای ایجاد فضای سبز طراحی شده باشد، ساختار آن با بامی که قرار است فضای نشیمن، مسیر رفت و آمد، کف سازی یا تجهیزات مختلف داشته باشد متفاوت خواهد بود.
چرا آب بندی در لایه بندی روف گاردن اهمیت زیادی دارد؟
وجود خاک و گیاه باعث می شود بخش هایی از سقف برای مدت طولانی در معرض رطوبت قرار بگیرند. بنابراین آب بندی باید پیش از اجرای لایه های بالایی به دقت بررسی شود.
یکی از اشتباهات رایج این است که تنها به اجرای یک لایه عایق توجه شود و جزئیاتی مانند محل کفشورها، کنج ها و عبور لوله ها نادیده گرفته شوند. در حالی که این نقاط می توانند از قسمت های حساس سیستم باشند.
آیا ضخامت بیشتر همیشه بهتر است؟
خیر. افزایش ضخامت هر لایه لزوماً به معنی عملکرد بهتر نیست. ضخامت باید متناسب با عملکرد مورد نیاز، وزن سیستم، ظرفیت سازه و مشخصات محصول انتخاب شود.
برای مثال افزایش بی دلیل عمق خاک می تواند بار مرده سقف را افزایش دهد، در حالی که برای برخی گیاهان چنین عمقی اصلاً ضروری نیست. طراحی بهینه یعنی هر لایه به اندازه ای انتخاب شود که وظیفه خود را به شکل مطمئن انجام دهد.
نکات مهم پیش از اجرای لایه های روف گاردن
قبل از شروع پروژه بهتر است این موارد بررسی شوند:
- ظرفیت باربری سقف توسط متخصص بررسی شود.
- مسیر کفشورها و خروج آب مشخص باشد.
- شیب بندی اصولی انجام شود.
- آب بندی پیش از پوشاندن لایه ها تست شود.
- محل عبور تاسیسات از قبل مشخص شود.
- نوع گیاهان پیش از تعیین عمق بستر کاشت انتخاب شود.
- وزن خاک در حالت مرطوب و اشباع نیز در محاسبات لحاظ شود.
- سیستم زهکشی متناسب با سطح بام طراحی شود.
- جزئیات اجرایی اطراف کفشورها و دیوارها با دقت انجام شود.
- مصالح مختلف از نظر سازگاری با یکدیگر بررسی شوند.
جمع بندی
لایه بندی سقف روف گاردن یک ساختار چندلایه است که باید همزمان نیازهای سازه ای، آب بندی، زهکشی و پوشش گیاهی را پاسخ دهد. ترتیب کلی شامل سقف سازه ای، شیب بندی، آب بندی، لایه محافظ، عایق در صورت نیاز، زهکش، فیلتر و بستر کاشت است؛ اما ضخامت دقیق هیچ کدام را نمی توان بدون بررسی شرایط پروژه به صورت یک عدد ثابت تعیین کرد.
مهم ترین نکته این است که ظرفیت باربری سقف و نوع کاربری روف گاردن پیش از انتخاب ضخامت لایه ها مشخص شود. سپس با توجه به نوع گیاهان، شرایط اقلیمی، سیستم آب بندی و زهکشی، ضخامت مناسب هر بخش تعیین شود. به این ترتیب می توان بدون ایجاد بار اضافی و هزینه های غیرضروری، یک سیستم روف گاردن ایمن و بادوام ایجاد کرد.
